هیچ فرشته ای آدم نیست

ارسال شده توسط محمد میرزائی در ۲م بهمن ۱۳۸۶

هیچ فرشته ای آدم نیست

 

 از بهشت‌ كه‌ بيرون‌ آمد، دارايي‌اش‌ فقط‌ يك‌ سيب‌ بود. سيبي‌ كه‌ به‌ وسوسه‌ آن‌ را چيده‌ بود و مكافات‌ اين‌ وسوسه‌ هبوط‌ بود.فرشته‌ها گفتند: تو بي‌ بهشت‌ مي‌ميري. زمين‌ جاي‌ تو نيست. زمين‌ همه‌ ظلم‌ است‌ و فساد.
و انسان‌ گفت: اما من‌ به‌ خودم‌ ظلم‌كرده‌ام.زمین تاوان‌ ظلم‌ من‌ است. اگر خدا چنين‌ مي‌خواهد، پس‌ زمين‌ از بهشت‌ بهتر است.خدا گفت: برو و بدان‌ جاده‌اي‌ كه‌ تو را دوباره‌ به‌ بهشت‌ مي‌رساند، از زمين‌ مي‌گذرد، از زميني‌ آكنده‌ از شر و خير، از حق‌ و از باطل، از خطا و از صواب؛ و اگر خير و حق‌ و صواب‌ پيروز شد، تو بازخواهي‌ گشت…. وگرنه؟

و فرشته‌ها هم‌ گريستند.اما انسان‌ نرفت. انسان‌ نمي‌توانست‌ برود……انسان‌ بر درگاه‌ بهشت‌ وامانده‌ بود. مي‌ترسيد و مردد بود. و آن‌ وقت‌ خدا چيزي‌ به‌ انسان‌ داد. چيزي‌ كه‌ هستي‌ را مبهوت‌ كرد و كائنات‌ را به‌ غبطه‌ واداشت.انسان‌ دست‌هايش‌ را گشود خدا به‌ او «اختيار» داد.خدا گفت: حالا‌ انتخاب‌ كن. زيرا كه‌ تو براي‌ انتخاب‌ كردن‌ آفريده‌ شدي. برو و بهترين‌ را برگزين‌ كه‌ بهشت‌ پاداش‌ به‌ گزيدن‌ توست.عقل‌ و دل‌  با تو خواهند آمد تا تو بهترين‌ را برگزيني.و آنگاه‌ انسان‌ زمين‌ را انتخاب‌ كرد. رنج‌ و نبرد و صبوري‌ را و اين‌ آغاز انسان‌ بود.

ابرصورتی

 
  ابرصورتی

نويسنده: عليرضا محمودی ايرانمهر

آن صبح سرد سوم دي ۱۳۶۰، فقط دوست داشتم به تكه ابري كه در لحظه‌ي طلوع صورتي شده بود نگاه كنم. ما پشت سر هم از شيب تپه اي بالا مي رفتيم و من به بالا نگاه مي كردم كه ناگهان رگبار گلوله از روي سينه ام گذشت. من به پشت روي زمين افتادم، شش هايم داغ و پر از خون شدند و بعد از سه دقيقه،‌در حالي كه هنوز به ابر نارنجي و صورتي نگاه مي كردم، مُردم. هيچ وقت كسي را كه از پشت صخره‌هاي بالاي تپه به من شليك كرده بود، نديدم. شايد سربازي بيست ساله بود، چون اگر كمي تجربه داشت، ميان سه استوار و دو ستوان كه در ستون ما بود، يك سرباز صفر را انتخاب نمي كرد.
پدرم آرزو داشت مثل برادر پزشكم به استراليا بروم. اما شايد من استعدادش را نداشتم. آخر تابستان به محض اينكه ديپلم گرفتم، فرودگاه تهران بمباران شد. جنگ شروع شده بود. مادر نه ماه در خانه حبسم كرد. هر روز برايم روزنامه و گاهي كتاب مي خريد. بالاخره يك روز خسته شدم و با پروانه در پارك قرار گذاشتيم. پروانه را از سال دوم دبيرستان مي شناختم و سال چهارم قول داده بوديم براي هميشه به هم وفادار باشيم. پروانه موهاي نارنجي قشنگي داشت و هميشه رژ مسي براق مي زد. سال سوم دبيرستان وقتي براي اولين و آخرين بار بعد از ظهري يواشكي به خانه شان رفته بودم، موهايش را ديدم.

هنوز شيشه عطر كادو شده اي را كه سر راه خريدم و نامه اي را كه در نه ماه حبس خانگي نوشتنش را تمرين مي كردم، به پروانه نداده بودم كه گشتي هاي داوطلب ما را گرفتند. تا وقتي ما را عقب استيشن سوار مي كردند، هنوز نفهميده بودم چه اتفاقي افتاده است. بعد از آن هم فقط به ناخن هايم نگاه مي كردم كه چشمم به چشم پروانه نيفتد.
او را با سر و صدا تحويل خانواده اش دادند و مرا به بازداشتگاهي بردند كه جنوب شهر بود، اما درست نمي فهميدم كجاست. وقتي پروانه را جلوي خانه شان از استيشن پياده كردند، يكي از همسايه ها پنجره اش را باز كرده بود و ما را نگاه مي كرد. تا وقتي راه افتاديم هنوز آنجا بود. داخل سلولم قلب بزرگي را با چيزي نوك تيز روي ديوار كنده بودند. يك طرف قلب كج شده بود. دو روز پاهايم را دراز كرده بودم و به در نگاه مي كردم. بالاخره آمدند و مرا به پاسگاهي بيرون شهر بردند. پاسگاه ديوارهاي آجري داشت كه بالاي سرشان سيم خاردار كشيده بودند. آنجا با عده‌ي زيادي كه سرهايشان را تراشيده بودند سوار اتوبوس شديم و به پادگان آموزشي رفتيم. شانزده ساعت بعد كه جلوي دروازه ي پادگان پياده شديم، گروهباني ما را به خط كرد و آن قدر دور پادگان دواند كه تا يك هفته بعد مي لنگيدم. همه سربازان فراري بوديم. شب بعد از اينكه آبگوشت رقيقي به ما دادند، دوباره به خط مان كردند و لباس هايي بين همه تقسيم كردند كه مثل كيسه گشاد بود.
آخرين باري كه پدر و مادرم را ديدم، لحظه بود كه اتوبوس ما دور ميدان آزادي مي چرخيد تا به طرف پادگان آموزشي برويم. آن دو كنار يكي از باغچه هاي دور ميدان ايستاده بودند و وقتي مرا ديدند برايم دست تكان دادند. سربازهاي ديگر هم با سرهاي تراشيده از پشت شيشه براي آن دو دست تكان دادند. پدر و مادرم خنديدند و جلوتر آمدند و براي همه ي ما دست تكان دادند.  ما هم از جايمان نيم خيز شديم و براي پدر و مادرم دست تكان داديم. نمي دانم از كجا مي دانستند اتوبوس ما آن ساعت از ميدان آزادي مي گذرد. پنج ماه بعد كه گلوله ها سينه ام را سوراخ كردند. نامه اي كه نه ماه براي نوشتنش فكر مي كردم، هنوز توي جيب شلوارم بود. شيشه ي كادو شده عطر را همان موقع در بازداشتگاه گرفته بودند.
من ساعت ها كنار بوته ي خشكي كه شبيه سراسب بود و سنگ بزرگي كه رنگ سبز عجيبي داشت، ماندم. ابر صورتي كم كم نارنجي و زرد شد و بعد به كلي ازميان رفت. ستون ما در عمق خاك دشمن راهش را كم كرده بود و وقتي رگبار گلوله ها شليك شد، هيچ كس نتوانست مرا با خود عقب ببرد. بعد از ظهر عراقي ها امدند و مرا با استيشن به سردخانه بردند. آنها مرا لخت كردند و همه جايم را گشتند. حتما مرا با جاسوس يا كس ديگري اشتباه گرفته بودند، چون تصميم گرفتند دفنم نكنند.
چهار هفته داخل كشوي فلزي بزرگي كه سقفش لامپ مهتابي داشت، ماندم. هر بار كشور را بيرون مي كشيدند لامپ روشن مي شد. بارها چند  نفر را آوردند تا مرا ببينند. بعضي ها دستبند داشتند و بعضي ها هم دست هايشان آزاد بود. اما از آخر هيچ كس مرا نشناخت. همه سرشان را تكان مي دادند و مي رفتند. روزهاي آخر بود كه دو نفر ديگر را آوردند و داخل كشوهاي كناري گذاشتند. ناخن هاي دست هر دوشان را كشيده بودند و پوست شان پر از لكه هاي آبي سوختگي بود. سه روز بعد هر سه ي ما را با آمبولانسي كه شيشه هايش را رنگ زده بودند به گورستان خلوتي بردند. هيچ كدام از گورها سنگ قبر نداشت. جاي ما از قبل آما ده شده بود مرا داخل قبر انداختند و دو اسير ايراني كه لباس زرد تن شان بود، رويم خاك ريختند. بعد كپه‌ي خاكي به اندازه‌ي قدم درست كردند كه كنار كپه هاي بي شمار ديگري بود.
هيچ يك از كپه هاي خاكي اسم نداشت. فقط يك پلاك سبز كه رويش شماره هاي سفيدي حك شده بود، بالاي هر كپه فرو كرده بودند. درامتداد قبرهاي بي نام، رديفي از درختان اوكاليپپتوس سايه مي انداختند. برادرم در نامه هايي كه مي فرستاد هميشه مي نوشت، استراليا پر از درختان اوكاليپپتوسب است و هيچ ايراني ديگري اينجا نيست.
آن طرف درختان باريك اوكاليپتوس يك ساختمان دو طبقه سيماني بود. كساني كه گاهي از پنجره هاي ساختمان سرك مي كشيدند، احتمالاً‌ مي توانستند پلاك هاي سبز روي هر كپه ي خاكي را ببينند. آن سوي ديگر گورستان مزرعه ي بزرگي بود كه در دور دست هايش، خط باريك و درازي از سيم هاي خاردار حريم  آن را نشان مي‌داد. صبح ها عده اي را با تريلر مي آوردند.
تا روي مزرعه كار كنند و بعد از ظهرها كه از كنار گورستان مي گذشتند جمله هاي فارسي برده بريده اي شنيده مي شد. غروب هشتاد و هفتمين روز كه سايه ي اوكاليپتوس ها تا انتهاي گورستان مي رسيد، سه نفر كه براي كندن قبرهاي تازه آمده بودند، پنهاني سر قبر من آمدند و يك پياز لاله را كنار پلاك فلزي كاشتند. معلوم نبود آن پياز را از كجا آورده اند، اما مسلماً مرا با كس ديگري اشتباه گرفته بودند. آدمي كه حتماً خيلي مهم بوده و با كاشتن گل لاله سر قبرش احساس رضايت و افتخار مي كردند.از فردا اسيراني كه با لباس هاي زرد به مزرعه مي‌رفتند، به كپه ي خاكي من خيره مي شدند و با حركت آرام تريلر سرهايش با هم به اين سو مي چرخيد.
پياز لاله آرام آرام ريشه دواند و ساقه اش از خاك جوانه زد. هفت روز بعد، سه افسر عراقي كه بند پوتين هايش را دور ساق شلوارشان كرده زده بودند، آمدند و بالاي كپه‌ي خاك ايستادند. آنها پياز گل و حتا پلاك سبز را از خاك بيرون كشيدند. شايد براي پاك كردن اثر پرستشگاه اسيران بود كه دستور دادند بولدوزرها درختان اوكاليپتوس را هم از ريشه در آوردند. بيل آهني حتي ما را هم از خاك بيرون كشيد و روي هم ريخت. در تمام اين مدت از سمت ساختمان سيماني صداي فريادهاي فارسي و عربي كه از هم بلندتر مي شدند، شنيده مي شد. از آخر ما را با بيل مكانيكي پشت چند كاميون ريختند. وقتي كاميون راه افتاد، هنوز صداي حركت ماشين هايي كه آرامگاه ما را صاف مي كردند، شنيده مي شد. انگشتان دست چيم براي هميشه آنجا زير خاك ها باقي ماند.
كاميون ها تا بعد از ظهر يكسره مي رفتند، قبل از غروب به جايي رسيديم كه كوه هاي بلندي داشت. كاميون ها در حياط پاسگاه دور افتاده اي پارك كردند ديوارهاي حياط را با دوغآب سفيد كرده بودند. آفتاب غروب از دروازه ي پاسگاه داخل مي تابيدو مربع سرخي روي ديوار حياط درست كرده بود. دو روز همانجا مانديم و مربع سرخ هر غروب روي ديوار پاسگاه نقش بست. صبح روز سوم دوباره راه افتاديم. جاده پرشيب و سنگلاخي بود و ما گاهي از الاغ هايي كه از كنار جاده مي گشتند، عقب مي مانديم. نزديك ظهر به دره ي عميقي رسيديم كه ميان كوه هاي جنگلي محصور بود. آنجا ما را داخل گودال درازي كه شبيه كانال بود ريختند. گودال از پيش آماده شده بود. عصر همان روز كاميون هاي ديگري آمدند و عده اي را كه تازه تير باران شده بودند روي ما ريختند. لباس هاي گشاد آنها خون آلود و سوراخ سوراخ بود و از بعضي ها هنوز خون تازه بيرون مي زد. بعد بولدوزرها آمدند و كانال را با خاك پوشاندند.
درست روي گردنم سرزني افتاده بود كه موهاي خرمايي بلندش دور صورتش پيچيده بود و چشمانش را مي پوشاند. پاهاي لاغر و سفيد مردي روي سينه ام افتاده بود و دهان بازيكي ديگر به شكمم چسبيده بود. من هم با كمر روي سينه ي مردي افتاده بودم كه استخوان هاي دنده اش خورد شده بود. اين آشفتگي خيلي طول نكشيد. شصت و پنج روز بعد گروهي سرباز و درجه دار آمدند و با عجله خاك ها را كنار زدند تا جاي ما را پيدا كنند. آنها كه دستمال هايي دور دهانشان بسته بودند، همه را به سرعت پشت كاميون ها ريختند. شايد كسي آنجا را به سازماني لو داده بود و حالا بايد اثرش پاك مي شد.
راه كه افتاديم سربازها داشتند گودال دراز و خالي را با تايرهاي كهنه پر مي كردند و رويش را با خاك مي پوشاندند.
آن شب كه كاميون ها از جاده هاي كوهستاني مي گذشتند. بوي خوبي مي آمد. چوپان شبگردي در دامنه ي كوه آتش روشن كرده بود، جلوتر رديف كندوهاي چوبي در دامنه ي ديگري زير نور مهتاب بودند. هوا پر از بوي گياهان وحشي و حشرات بود.
اگر پروانه آنجا بود تا صبح نمي خوابيديم. روي تختي كه ملافه هاي تميز داشته باشد. دراز مي كشيديم و به سوسك هاي شب تابي نگاه مي كرديم كه از پنجره ي باز توي اتاق مي آيند و خاموش روشن مي شوند. كمي بعد هوا ابري شد و باران گرفت. من روي بقيه بودم و استخوان هايم خيس شد. صبح وقتي شفق از پشت درختان نوك كوه بالا مي آمد به جايي كه منتظرمان بودند، رسيديم. كاميون از تپه اي پايين پيچيد و دشت در نور كمرنگ آسمان پيدا شد. دشت با سوراخ هاي بي شماري كه در آن كنده بودند، شبيه شانه ي عسل بود.
آفتاب كه بالا مي آمد، مرداني كه ماسك زده بودند آمدند و ما را داخل قبرها ريختند. از اينكه به ما دست بزنند نفرت داشتند، بيل هاي درازي داشتند و ما را هل مي دانند تا توي يك قبر بيفتيم. داخل قبر من دست ديگري را هم انداختند  كه دور انگشتريش حلقه اي زنگ زده بود. دندان هاي مصنوعي مردي كه در كاميون كنارم بود، از دهانش بيرون افتاده بود. يكي از سربازها كه به سرعت مي گذشت با نوك پا آن را توي قبر من انداخت. دندان ها سياه شده بودند و رويشان خون خشك شده چسبيده بود. ناخن‌هاي دستي كه حلقه داشت كبود بود. كمي بعد استخوان دراز ساق پاي كس ديگري را هم پايين انداختند. وسط ساق، بر آمدگي كوچكي وجود داشت انگار آن را از وسط به هم چسبانده بودند. حتماً قبلاً پايش شكسته بوده، اما من هيچ وقت جايم نشكسته است، چون مادرم وسواس داشت و از بچگي مواضب بود بازي هاي خطرناك نكنم.
پيدا بود قبرها را شتابزده كنده اند. ديوار قبر من كاملاً كج در آمده بود و كف آن بر آمدگي داشت. اگر زمين را دو سه بيل عميق تر كنده بودند، حتماً گورستان باستاني را كه فقط دو وجب پايين تر بود كشف مي كردند. درست زير قبر من، گور شاهزاده اي آشوري بود كه شمشير دراز مفرغي اش را با دو دست روي سينه اش گرفته بود و اگر آن را كمي بالا مي آورد نوك شمشير ميان دو استخوان لگنم فرو مي رفت.
مثل بار اولي كه دفن شدم، روي قبرم كپه خاكي به اندازه ي قدم درست كردند و روي آن پلاكي با چند شماره ي سفيد فرو كردند. روز بعد باران گرفت و دو هفته بعد زمين سبز شد. علف هاي وحشي بارها خشك شدند و فروريختند و دوباره سبز شدند. دو هزار و هشتصد و شصت و چهار روز آنجا ماندم. ريشه هاي گياهان وحشي از ديواره‌ي قبر آويزان شده بودند و شاهزاده ي آشوري همچنان شمشيرش را دو دستي گرفته بود. يك روز باز هم عده اي با بيل هايشان آمدند  و قبرها را باز كردند و ما را داخل كيسه هاي سفيد ريختند. روي هر كيسه شماره اي مي چسباندند. كيسه ها را بار كاميون زردي كردند و تا شب مي راندند. ما بر مي گشتيم. هنوز در خاك دشمن بوديم ولي در دور دست ها آسمان ايران ديده مي شد. وقتي به مرز رسيديم هوا تاريك شده بود. در پاسگاهي كه داخل خاك ايران بود، چند كاميون بزرگ زير نور افكن هاي بلند منتظرمان بودند. اگر پدر و مادر يا پروانه مي دانستند، برگشته ام حتماً آنجا منتظرم بودند. اما هيچ كس نبود. مثل چهار شنبه سوري سالي بود كه از دو روز پيش براي آتش بازي چوب جمع مي كرديم، اما عصر باران گرفت و چوب ها خيس شدند. همه به خانه‌هايشان برگشتند و هيچ كس نماند.
ما را داخل كاميون ها چيدند و به فرودگاه بردند، آنجا مرا با همه‌ ي بار اضافه اي كه از استخوان هاي بيگانه داشتم سوار هواپيما كردند و پرواز كرديم. وقتي در تهران به زمين نشستيم هوا ابري بود. آنها ما را داخل يكي از انبارهاي بزرگ فرودگاه مهر آباد بردند. همان جايي كه وقتي ديپلم گرفتم بمباران شد. آنها در بزرگ انبار را بستند و ما را از كيسه هاي شماره دار، بيرون آوردند. كف انبار پر از تابوت هاي يك شكل بود و ما را به دقت داخل تابوت ها مي چيدند. بعضي ها دورتر ايستاده بودند و گريه مي‌كردند. وقتي كارشان تمام شد، روي هر تابوت پرچم بزرگي انداختند و جلوي آن يك عكس چسباندند. روي تابوت من عكس جواني را چسبانده بودند كه سبيل نازك داشت. من در عمرم هيچ وقت سبيل نداشتم، پيدا بود كه جايي در خاك دشمن شماره‌ي من اشتباه شده است.
سربازهايي كه لباس هايشان گشاد نبود و واكش هاي سرخ از شانه شان آويزان بود، تابوت ها را يكي يكي بلند كردند و در محوطه باز و بزرگ بيرون انبار چيدند. جمعيت زيادي اطراف محوطه جمع شده بود. خيلي هايشان گريه مي كردند و بعضي ها عكس قاب گرفته ي جواني را سر دست شان بلند كرده بودند. پدر و مادرم بين آنها نبودند. اثري هم از پروانه نبود. اگر چهره اي داشتم، شايد كسي پيدا مي شد كه مرا بشناسد. فيلم بردارهاي زيادي داخل محوطه كه سربازها آن را محاصره كرده بودند، مي آمدند و از همه چيز فيلم مي گرفتند. كسي هم پشت تابوت ها بر جايگاه بلندي ايستاده بود و براي مردم سخنراني مي كرد.
وسط جمعيت يك چهره‌ي آشنا بود. عكس جواني بود كه موهاي خرمايي داشت و لبخند زده بود. عكس خودم بود. پير زني كه روي سري قهوه اي داشت آن را بالايس سرش گرفته بود. مادرم بود. خودش بود. خيلي پير شده بود. پدر نبود، آنها وقتي دور ميدان آزادي برايم دست تكان مي دادند با هم بودند. مادر كوچك شده بود. حتماً پدر مرده، اگر نه نمي گذاشت مادر تنها بيايد.
بعد از آنكه سخنراني و فيلم برداري تمام شده هر عكس را سوار استيشن كردند و از محوطه بيرون رفتند. وقتي دور ميدان آزادي مي چرخيديم، مردم گاهي كنار باغچه ها مي ايستاند و به رديف ماشين هاي استيشن نگاه مي كردند. مرا به خانه اي قديمي بردند كه حياط و حوض داشت. آنجا تختي از قبل برايم آماده كرده بودند و اطرافش آنقدر گلدان شمعداني چيده بودند كه زنبورها را گيج مي كرد. تا شب عده اي مي آمدند، پيشاني شان را به تابوت مي چسباندند، گريه مي كردند و مي رفتند. تمام مدت فقط پير زني مانده بود. بيني بزرگ پير زن از گريه سرخ شده بود. بي شباهت به مادرم وقتي گريه مي كرد، نبود.شايد هم همه‌ي آدم ها وقتي گريه مي كنند شبيه هم مي‌شوند. هر پنج دقيقه يكبار بلند مي شد و گوشه اي از تابوتم را مي بوسيد. اما هر بار مي خواست در تابوت را باز كند،‌چند نفر مي گرفتندش و دوباره ي روي صندلي چرمي سياه مي نشاندند.
صبح روز بعد تابوت مرا داخل همان استيشن گذاشتند و بالاي تپه زيبايي خارج شهر بردند. اطراف تپه پر از درخت  هاي قديمي بود آنجا چند قبر بزرگ و با شكوه براي ما كنده بودند. وقتي مي خواستند مرا سر جايم بگذارند در تابوت را باز كردند. هنوز هم چند نفر پير زن را گرفته بودند اما احتياجي نبود، او اصلاً تكان نمي خورد. به حلقه ي زنگ زده اي كه دور استخوان انگشت آن دست ديگر بود، خيره نگاه مي كرد. او حتي گريه هم نمي كرد.
آنها مرا با دقت دفن كردند، سنگ سياه زيبايي كه هم قد خودم بود، روي قبر گذاشتند و بالاي آن عكس جوان سبيل نازك را نصب كردند. پيرزن هنوز به سنگ خيره مانده بود. برايش صندلي اي گذاشته بودند كه بنشيند، حتماً روماتيسم داشت. مثل ديروز عده ي زيادي جمع شده بودند و فيلم بردارها از همه چيز فيلم مي گرفتند. آنجا هم سكويي گذاشته بودند و كسي سخنراني مي كرد. هوا ابري بود و فلاش دوربين ها مثل برق در آسمان مي درخشيد. بعد همه رفتند و پير زن را هم با خودشان بردند.
از اين بالا تهران تا دور دست ها پيداست. آن قدر دور است كه نمي توانم خانه ي پروانه را پيدا كنم. نامه اي كه نه ماه براي نوشتنش تمرين مي كردم شايد هنوز جايي در بايگاني هاي عراق باشد. شيشه ي عطر هم حتماً با زباله ها دفن شده است. اگر پروانه يك روز براي هوا خوري اين اطراف بيايد، مي فهمم هنوز از همان رژ مسي براق مي زند يا نه. فصل خوبي ست. هوا گاهي آفتابي مي شود و گاهي باران مي‌گيرد. در آسمان تكه ابر بزرگي ست كه بالاي آن صورتي شده است. پروانه اي نارنجي روي علف هايي كه گل هاي زرد دارند نشسته است. حالا بلند مي شود و به طرف درخت هاي قديمي مي رود
 

هرکس تاریخ نخواند محکوم به تکرار آن است

هرکس تاریخ نخواند محکوم به تکرار آن است

 بیانیه پایانی "همایش ملی جامعه بختیاری وتحولات ایران از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی"

 

اكنون در آستانه يكصدمين سال فتح تهران و برقراري مجدد نظام مشروطيت در ايران قرار داريم

در حدود سه سال پيش نيز يكصدمين سال انقلاب مشروطيت را پشت سر گذاشتيم .

مسئله اي كه اذهان ما را به كنجكاوي وا مي دارد اين است كه چرا علي رغم نگارش مقالات و كتابهاي متعدد و بسيار درباره وقايع و حوادث مشروطيت هنوز هم آثار جدي ، ارزشمند و غيرمغرضانه بسيار كمي دربارة اين واقعة مهم به رشته تحرير درآمده است . اين در حالي است كه كمتر واقعه اي به اندازه  ایواقعة مهم و حساس انقلاب مشروطيت بر روي روند سياسي و اجتماعي تاريخ ايران داراي اثرگذاري و ماندگاري بوده است .

در اين ميان تحقيقات و مطالعات پيرامون نقش بختياري ها در جريان مشروطه خواهي ايرانيان نيز بيش از بيش از جانب مورخان و اهل قلم مغفول مانده است . نقشي كه بي شك مهم و تأثيرگذار بوده است اما از جانب تاريخ نگاران و نويسندگان يك سويه نگر ايراني وغيرايراني مورد  بي توجهي و بي مهري قرار گرفته است . اين گونه مورخان و اهل قلم را مي توان در دو طيف دسته بندي نمود . دستة اول گروهي هستند كه يا اصولاً هيچ گونه نقشي براي بختياري ها در جريان انقلاب مشروطه و يا حوادث فتح تهران و سرنگوني استبداد قائل نبودند و يا اينكه چون به علت وجود اطلاعات ، اسناد و شواهد مسلم قادر به انكار آن نبوده اند كوشش مي نمودند تا بلكه اين نقش را كمرنگ و ضعيف جلوه دهند . اما دستة دوم عده اي از تاريخ نگاران و نويسندگان  مي باشند كه كوشيده اند تا حمايت بختياري ها از جريان مشروطه خواهي و نيز فتح تهران و سرنگون ساختن استبداد محمدعلي شاهي را عملي ناآگاهانه و بدون داشتن بينش عميق و اساسي نسبت به مشروطيت و تنها اتفاقي ، سطحي و عاري از درك عميق و دقيق مباني مشروطيت قلمداد نمايند .

بنابراين اين عده معتقد بودند كه بختياري ها نه به علت داشتن نگراني و دلسوزي نسبت به مشروطيت و آزادي بلكه صرفاً جهت كسب هرچه بيشتر منافع سياسي و اقتصادي و رسيدن به قدرت و ثروت به دفاع و حمايت از مشروطيت پرداخته اند .

در پاسخ به آن دسته از مورخان و نويسندگاني كه در تلاش هستند تا نقش بختياري ها را در دفاع و حمايت از آزادي و مشروطيت انكار نموده و يا حتي در صورت امكان كمرنگ جلوه دهند تنها مي توان گفت كه چطور مي توان آن همه شواهد و اسناد و مدارك متقن و مسلم در اين باره را غرض ورزانه ناديده گرفته و آشكارا انكار نمود . بسيار بجا است كه اينگونه نويسندگان و مورخان يك بار ديگر بدون هرگونه پيش داوري و قضاوت زودهنگام به اسناد و مدارك موجود مراجعه و آنها را به ديدة تفكر و تأمل ملاحظه نمايند .

در پاسخ به آن دسته از تاريخ نگاران و قلم بدستاني كه مشروطه خواهي بختياري ها را صرفاً جرياني اتفاقي و بدون هرگونه پيشينگي و ديرينگي دانسته اند بايستي يادآوري نمود كه روند و جريان آزادي خواهي بختياري ها و مبارزه آنها با استبداد و خودكامگي جرياني خلق الساعه ، يك روزه ، يك ساله و يا حتي دهها ساله نبوده بلكه داراي روندي دراز مدت و داراي پيشنيه اي بيش از يكصد سال بوده است .

بر همه ي اهل تاريخ روشن و مبرهن است كه بختياري ها از زماني كه در عصر صفوي وارد مناسبات و معادلات قدرت گرديدند ، مبازه و مقابله خود با استبداد و خودكامگي پادشاهان و دولت هاي مركزي ايران را آغاز نمودند . ايستادگي بختياري ها درمقابل خودكامگي نادرشاه افشار به ويژه مبارزات علي مراد بختياري باوي كه منجر به قتل او وقع جنگ هاي متعدد ميان طرفين و حتي كوچ اجباري هزاران خانواده بختياري به خراسان و تهران گرديد شاهدي بر اين ادعا مي باشد . تضاد و تقابل علي مردان خان چهارلنگ با كريم خان زند به ظاهر غيرخودكامه نيز به شكست و قتل اين خان بختياري انجاميد . اما با قدرت رسيدن آغامحمدخان و با آغاز دورة قاجار موج جديدي از خودكامگي به راه افتاده و بار ديگر استبداد در ايران برقرار گرديد . اما بختياري ها با شجاعت و از جان گذشتگي بي نظيري مقابل استبداد و ستمگري شاهان قاجاري نيز ايستادگي نمودند . مبارزات ابدال خان چهارلنگ با آغامحمدخان قاجار منجر به مثله شدن اين خان بختياري گرديد . تقابل اسدخان بهداروند مشهور به شيركش در مقابل فتحعلي شاه قاجار و مبارزات محمدتقي خان چهارلنگ در مقابل محمدشاه قاجار كه منجر به اسارت و زنداني شدن او در زندانهاي قاجار تا پايان عمر او گرديد نيز شاهدي بر اين ادعا مي باشد . در دورة ناصرالدين شاه نيز تقابل حسينقلي خان دوركي با دولت قاجار و ترس ناصرالدين شاه از قدرت بسيارش كه منجر به قتل وي گرديد ، نيز از مهمترين نقاط عطف ايستادگي و مقابله بختياري ها با حكومت هاي خودكامه و ستمگر قاجار مي باشد .

بنابراين اگر جريان مبارزه بختياري ها با استبداد و حمايت آنها از مشروطيت و آزادي در ايران ، جرياني اتفاقي و بدون هرگونه پيشينه بوده است پرسش اين است پس در ميان كدام يك از ديگر ايلات، طوايف و شهرها يا گروههاي ايران چنين سابقه ديرينه مبارزاتي با حكومت هاي خودكامه و مستبد يافته مي شود .

اما در پاسخ آن عده از تاريخ نگاران يك سويه نگر كه جريان مشروطه طلبي و آزادي خواهي بختياري ها را جرياني ناآگاهانه دانسته و بختياري هاي مشروطه خواه را فاقد درك و فهم عميق و دقيق از مشروطه و آزادي دانسته اند . بايستي اظهار داشت چگونه است كه سردار اسعد رهبر و سازمان دهندة جريان مشروطه خواه بختياري كه شخصي باسواد بود و كتابهاي زيادي را يا خود نوشته و ترجمه كرد و يا اينكه به حمايت و تشويق نويسندگان و مترجمان پرداخت و بارها به اروپا و به ويژه فرانسه مهد انقلاب و آزادي مسافرت و اقامت نمود، آگاهي و فهم عميق و دقيقي از مشروطيت نداشته است اما بعضي ديگر از مشروطه خواهاني كه حتي سواد خواندن و نوشتن نداشته و هيچ گونه آشنايي و تجربه اي از وضعيت جوامع و كشور هاي اروپايي  نداشته اند ، فهم و درك صحيح و عميقي از مشروطيت و آزادي داشته اند . در اينجا تنها جهت پي بردن به ميزان روشن ضميري و حمايت سردار اسعد از علم و فرهنگ در جامعة آن روزگار ايران تنها به ذكر اين روايت مبتني بر اسناد و مدارك اشاره مي شود كه پس از فتح تهران ، دولت مشروطه به پاس خدمات و زحمات سردار اسعد در فتح تهران و اعادة مشروطيت ، ماهانه مبلغ پانصد تومان كه در آن روزگار مبلغ هنگفتي محسوب مي گرديد ، تحت عنوان پاداش براي او در نظر گرفت اما سردار از پذيرش اين مبلغ سرباز زده و همه آن را در اختيار وزارت معارف قرار داد تا خرج  ساخت و تعمير مدارس در تهران ، بختياري و ساير مناطق گردد . اسناد متعدد اين مسئله موجود است و مي توان آنها را در اختيار و دسترس اهل تحقيق و تاريخ قرار داد . همچنين صلح دوستي ، خير خواهي نيك انديشي سردار اسعد و نيز مجاهدت و كوشش  هاي بسيار او براي جلوگيري از نفاق و اختلاف به رسيدن به اتحاد براي پيشرفت و آباداني را اسناد و مدارك به ثبوت مي رسانند . اما در پاسخ آن عده از نويسندگاني كه جرياني حمايت بختياري  ها از مشروطيت را ناشي مطامع و آزمندي سياسي و اقتصادي آنها و كوشش براي نيل به قدرت و ثروت دانسته اند بايستي چنين يادآوري نمود كه هيچ انسان عاقلي نمي پذيرد كه فرد و يا گروهي تنها براي نائل شدن به منافع سياسي و اقتصادي ، خود را به خطر افكنده و در معرض نابودي و سقوط قرار دهد . بر همة اهل تاريخ روشن است كه بختياري ها زماني در مقابل استبداد تا بن دندان مسلح محمد علي شاه قيام نموده و دست به اسلحه بردند كه وي مجلس شوراي ملي را به توپ بسته بود ، نمايندگان مجلس و مشروطه خواهان را به شدت قتل عام و يا تحت تعقيب و زندان قرار داده بود و بطور كلي هر گونه نغمة اعتراض و مخالفتي را به شدت سركوب نموده بود . بنابراين براي هيچ عقل سليمي قابل پذيرش نيست كمه بختياري ها به اميدها و آرزوهاي دور و دراز و غير قابل دسترس كسب منافع ناپايدار و موقت ، خود را در معرض كينه و دشمني محمدعلي شاه ودر مقابل تيغ تيز استبداد او قرار دهند .

متأسفانه عده اي كه نه اهل علم هستند و نه درد دين و دانش دارند به فراخور زمان و به خاطر شامة تيز و قوي معامله گرانه شان هميشه سود خود را در اين مي بينند كه برخي از حقايق تاريخي پنهان و مكتوم باقي بماند . يكي از مهمترين اين موارد نقش بختياري ها در انقلاب مشروطه است .  نكته اي كه دانستن آن مهم به نظر مي رسد اصل و ماهيت جريان مشروطيت است نه خطاها و قصورهايي كه ممكن است افراد در دل هر حركتي مرتكب شوند . البته برخورد با اين گونه حركات بعضي افراد نيز بايستي به گونه اي باشد كه اصل جريان را تحت شعاع و سيطره خود قرار دهد و يا بستري فراهم آورد تا عده اي كه مي خواهند هيچ گونه ردپايي از فردي كه حتي در بعضي موارد او را نيز نمي شناسند ، در اين مسير نباشد ، صورت مسئله را پاك نمايند .

تاريخ نگاران ما بايستي به اين نكته اذعان داشته باشند كه قضاوتي كه خود نسبت به افراد مي كنند اثري بر جا خواهد گذاشت كه نسل هاي آينده چه ايراني و چه غير ايراني ، در خصوص ميزان فهم و شعور ملت ايران ، بر همان اساس قضاوت خواهند نمود . جاي تأسف دارد كه برخي از تاريخ نويسان به جاي تحقيق و تتبع در تاريخ و در عوض حفظ و حراست از حقيقت وقايع تاريخي خصوصاً تاريخي خصوصاً تاريخ انقلاب مشروطيت ، چنان داستان سرايي و قصه نويسي مورد علاقه بعضي از پادشاهان و كلام دوره هاي مختلف را بر عهده گرفته اند كه بسياري از افراد با فكر و انديشه روشن و اشخاص با طرح و برنامة انقلاب مشروطيت را ناديده گرفته و جزء و كل اين انقلاب را به حساب افراد درجة دوم  يا سوم اين جريان گذاشته اند . شكي نيست كه اين گونه اعمال و افكار غير منصفانه و جانب دارانه ، خود باعث تقليل در وزن انقلاب مشروطيت و كاستن از ميزان فهم و درك ملت آگاه و نجيب ايران در پيروي از افراد انديشمند و دانا مي گردد .

در پايان گفتار ، خود و همكارانم در اين همايش اظهار مي داريم كه جريان مبارزه بختياري با استبداد و خودكامگي و آزادخواهي و مشروطه طلبي آنان نه تنها جرياني اتفاقی و يا از سر ناآگاهي و هوا و هوس هاي سياسي و اقتصادي نبوده است بلكه جرياني بود كه داراي ريشة دراز و مستمر تارخي بوده و براساس آگاهي دقيق و بينش عميق رهبران آن نسبت به مشروطيت  و بدون توجه به كسب منافع سياسي و اقتصادي آينده صورت پذيرفته است . در خاتمه از همه كساني كه در هر چه باشكوه برگزار شدن اين همايش كوشش بسيار نموده اند تقدير و تشكر نموده و توفيق آنان را از خداي بزرگ آرزومنديم.

 

همایش

 

 "در آستانه یکصدمین سالگرد فتح تهران به دست سواران بختیاری برگذار شد"  

همایش ملی جامعه بختیاری و تحولات ایران از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی

 

 همایش ملی جامعه بختیاری و تحولات ایران در روزهای ۱۱و ۱۲اسفندماه در تالار پروفسور کرمزاده دانشگاه آزاد اسلامی  مسجد سلیمان برگذار شد.

 این همایش  در۴ جلسه صبح و عصر  بررسی تحقیقات سالهای اخیر محققان در مورد نقش رهبران بختیاری در انقلاب مشروطه و تاثیر این ا انقلاب بر جامعه بختیاری در سالهای بعد تا مقطع انقلاب اسلامی را مورد بررسی قرار داد .این همایش که با حضور اساتید برجسته تاریخ کشور از دانشگاههای تهران اصفهان چهار محال و خوزستان برگذار شد به رقم تبلیغات کم   با استقبال خوب دانشجویان و علاقه مندان به تاریخ به  خصوص در روز پایانی  مواجه گردید.  در روز پایانی   از میان تحقیقات ارایه شده  مقاله شرکت نفت انگلیس وبختیاری  دکتر علیرضا ابطحی ،مقاله نقدی برقرارداد 1905 فرشید خدادیان ،مقاله محمد تقی خان کیانرسی دکتر حسین مسجدی و مقاله رجال بختیاری مدفون در تخت فولاد دکتر سید احمد عقیلی و همچنین مقاله ضرغام السلطنه قهرمان مشروطه و فاتح اصفهان دکتر خسرو شاکری به عنوان مقالات برترهمایش توسطهیات داوران  انتخاب و جایزه گرفتند .

برخی   اعضای هیات داوران این همایش عبارت بودند از دکتر فریدون الهیاری دکتر امیر شیخ نوری دکتر عباس قنبری و دکتر مهرداد افشون در پایان این همایش همچنین زمانی برای دانشجویان وعلاقه مندان به تاریخ اختصاص یافت تا به مناظره و طرح سوال پیرامون مقالات ارایه شده بپردازند.همچنین در تالارهای فرعی دانشگاه مسجدسلیمان نمایشگاهی از عکسها و اسناد تاریخی رهبران مشروطه و مکاتبات تاریخی و سایر اسناد مربوطه به همت بنیاد ایرانشناسی چهارمحال و بختیاری و دبیرخانه این همایش برپاشد  .

دکتر  غفار پور بختیار دبیر همایش ملی جامعه بختیاری و تحولات ایران  با یاد آوری ضرورت برگذاری چنین همایشهایی  گفت هدف دانشگاه مسجدسلیمان را از برگذاری این همایش بررسی تحقیقات تاریخی جدید  پیرامون نقش بختیاریها و رهبران آنها در تکوین جنبش آزادی خواهی مردم ایران و همچنین تاثیر کشف نفت و روی کار آمدن پهلوی بر زندگی جامعه بختیاری  در مهمترین مقاطع  تاریخی قرن اخیر دانست

 حضور گسترده دانشجویان و روحانیت از جمله حجت السلام محسن سلیمانی نماینده دکتر محسن رضایی و دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام در روز پایانی این همایش و ارایه آثار تاریخی جدیدی تو سط برخی شرکت کنندگان  به اساتید از حاشیه های این همایش بود.

همچنین در ارتباط بااین همایش دو جلد کتاب با نامهای "جامعه بختیاری و تحولات ایران از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی "وتحول جامعه بختیاری در میان دو انقلاب "چاپ و میان شرکت کنندگان توزیع شد .

ششه دالو

 

 

 

 

احمدیل و مهمدیل فوته کلوسی

گردل  ، گردل ایکنن به دور طوسی

 

  ششه دالو" رمزی از باورهای کهن

 

در تقویمهای  عامیانه مردم سرمای زمستان به دو" چله" بزرگ و کوچک تقسیم می شود" چله" بزرگ از اول زمستان و شب یلدا آغاز می شود و  چهل روز ادامه دارد چله کوچک هم بلافاصله پس از آن تا آخر بهمن و به مدت بیست روز  ادامه دارد.

بعد از این از این دو چله سرمای زمستان تمام شده و هوا رو به اعتدال میرود.

اما در باور بختیاری ها زمستان را شش روز دیگر هست که در شمار روزهای سرد سال آورده میشوند این شش روز که از اول تا ششم اسفند ادامه دارد واغلب با بارندگی، باد و بوران همراه است را "ششه دالو " میخوانند . در مورد این شش روز روایتهای متفاوتی است از افسانه یا باوری کهن که هر کدام با اندکی تفاوت دیگری را تضمین می کند .

باور بر این است که زنی (دالو )در آخرین روز بهمن که سرمای زمستان پایان یافته و هوا رو به اعتدال میرود  از خداوند مهلت میخواهد تا شتران او در  این مهلت  آبستن شوند –در باور این داستان  شتر در فصل سرما جفت گیری میکند – خداوند شش روز  به زن ( دالو)مهلت میدهد ، و" دالو" هرچه  در توان دارد از باد و برف و باران در این شش روز  بر زمین می ریزد . پس از پایان شش روز" دالو" که  از آبستن شدن شترانش نومید شده است در حالیکه آتشزنه ای در دست دارد بر میخیزد و با خواندن این شعر به آسمان می رود:

احمدیلم رهد مهمدیلم رهد دل به کی کنم خش

جمتی ( چمتی ) وا دست گرم دنیا ن زنم تش

"احمدیل و مهمدیل" من رفته اند دیگر دلم را به چه کسی خوش کنم ؟

 آتشزنه ای در دست می گیرم و دنیا را به آتش میکشم  

احمدیل و مهمدیل نامهای دیگر چله کوچک و چله بزرگ است که دراین داستان فرزندان " دالو" معرفی شده اند .در ادامه داستان آمده است که پیر زن در حالیکه در آسمان آتشزنه را در دست گرفته است  تصمیم می گیرد که آتشزنه را به کوه بیاندازد یا به دریا زن داستان اگر از جفت گیری شترانش راضی باشد آتشزنه را به دریا و اگر ناراضی باشد آنرا به کوه می اندازد . و باور براین است چنانچه آتشزنه را به کوه بیاندازد سال بعد از آن توام با خشکسالی و کمبارانی خواهد بود و اگر"دالو " آتشزنه را در دریا بیاندازد سال پر بارانی در پیش خواهد بود.  بنا بر باور این داستان سرنوشت ترسالی و خشکسالی هر ساله در دست این  زن  است ومردم  در طول سال بعد اگربا  خشکسالی و کمبارانی در مواجه باشند می گویند:" دالو" جمت وند به که(مادر بزرگ آتشزنه را به کوهستان انداخت ) و چنانچه سالی توام با  ترسالی و نعمت باشد می گویند:" دالو" جمت وند به دریا  یعنی مادر بزرگ آتشزنه را در دریا انداخته است.

همچنین اعتقاد دیگری هست مبنی برآنکه اگر در آخرین روز" ششه دالو "برابر با ششم اسفند باران ببارد نشانه ای است از اینکه" دالو "چمت (آتشزنه) رابه دریا انداخته و سال آینده سالی توام با بارندگی است .  

 زن موجود در این داستان از بسیاری جهات شبیه به آناهیتا الهه آبها و مظهر زایش و رویش  درآیین زردشت و باورهای کهن تر ایرانی است .

احمدیل و مهمدیل که در  افسانه ششه دالو پسران  مادر بزرگ خوانده می شوند دو نام مذهبی اند  که  گویا با تعغیر آیین مردم  از دی وبهمن -که تقارن تقویمی با چله کوچک وبزرگ دارد- و ماهیت زردشتی خود تهی شده و به نامهای جدید اسلامی   درآمده اند  باید  در نظر داشته باشیم که دالو برخلاف تصور رایج نه به معنای پیرزن بلکه به معنای مادربزرگ است .کلمه" دالو"ا زدو بخش" دا"  به معنای مادر و "لو"  به معنای بزرگ ساخته شده است .

با این اوصاف  دالوی داستان" ششه دالو"

مادربزرگی است که در آسمان جایگاه داشته و قدرت آفرینش با دو باران و تگرگ را دارد همچنین این مادر صاحب دو پسر با نامهای مقدس احمدیل و مهمدیل است و دردستان خود  آتشزنه ای دارد (نماد زردشتی) که به وسیله آن سرنوشت کشت و زرع بارندگی را معین میکند .

 در باورهای اساطیری نیز آناهیتا زنی است مقدس که سوار بر ارابه ی چهار اسبی نشسته و  در آسمان جایگاه دارد . چهار اسب ارابه او شامل باران برف باد و تگرگ می شود (ممکن است  شتران دالو نیز رمزی از اسبهای  آناهیتا باشد)ّآناهیتا فرشته نگاهبان بر آبها َبادَ برف و باران است این الهه همچنین مظهر رویش و زایش نیز معرفی شده است .

تقارن تقویمی "ششه دالو "با نخستین  روزهای اسفند که همواره  آسمان جوی منقلب و ناپایدار دارد و همچنین نشانه های مذهبی این داستان در اسامی و باورهای  آن که با سایر آیینهای مربوط به آب و بارندگی در پیوند است  ما را به تفکر بیشتر در زوایای افسانه هاو تجربه های زندگی مردم وا می دارد.  

افسانه های کهن در باورهای کهن ریشه دارند ، افسانه های خود را پاس بداریم.

سامان فرجی بیرگانی      

اصلاح طلبان بی مزد

 

        متن  کامل سخنان سامان فرجی بیرگانی  در دیدار تعدادی از بختیاریها باسیدمحمد خاتمی

  آقای خاتمی  ما  اصلاح طلبان بی مزدبودیم  

 

  

 زین خرد جاهل همی باید شدن 

دست در دیوانگی باید زدن

آزمودم عقل دور اندیش را

بعد از این دیوانه سازم خویش را 

در این چند روز خیلی از دوستان فشار آورد ند و دلایل شسته رفته و موجه ای که : پرداختن به  گلایه ها را مجالی دیگر باید و زمانی بهتر، مبارزات سخت انتخابات ریاست جمهوری در پیش است و هول تجربه ی پیشین در پی، از این رو مصلحت نیست خود شکستن و خویشتن کشتن ،مجال گلایه بسیار است و صلاح آن است که از کم لطفی عزیزان درگذریم .

لکن به حکم طبیعت کوهستانی و خلق و خوی شهرستانی، امان شکیبایی را سرآمده می دانم از این روست که فغان برآوردن و الامان طلبیدن را مجالی بهتر از این نمی بینم.

سهم من از اصلاحات که روزی پوستین زیبایی بود بردوخته بر قامت بلند مردی که لبخند می زد، جز طعم تلخ یاس نارسیده و ناشکوفیده چیزی نبود. چرا که داعیه داران آن در سرزمین نخل و بلوط وارونه اش در برکردند. و هراس این پوستین وارونه همچنان می رماند و دورم می کند .

جوانان خرداد 76 به میانسالگی نزدیکند و میانسا لگا نشان را روزگار گرد پیری بر چهره نشانده ، یازده سال از آن نیمروز زیبای آفتابی می گذرد و خاطره ی آن شکوه شیرین چون یادی دور و لغزان از ذهن ها می گریزد.

اگر امروز را زمان نشستن و واکاویدن آنچه بر ما گذشته است نباشد ، فردامان در هلهله و جامه درانی های صبح دور از باور ظفر امانی نیست چه می دانم اهالی کوهستان مردمان گرگ و میش خطرند نه راویان نیمروز ظفر و به حکم سادگی و صداقت روستایی مان باز همان دور باطل ماخوذ به حیا شدن و دم بر نیاوردن در پیش است و جفاهای گذشته، بیش.

اگر این شراب خامست اگر آن فقیه پخته / به هزار بار بهتر ز هزار پخته خامی

بختیاری به جغرافیایی اطلاق می شود که بخشهای وسیعی از مرکز تا غرب و جنوب ایران را در بر میگرفت جغرافیای عموماً کوهستانی با ، دره های عمیق و دشت های وسیع   اقتضای زیستن دراین طبیعت وحشی به ساکنان آن شکیبایی آزادگی ، ،سخاوت وغرور را می آموزد . حدودجغرافیای  بختیاری 7 استان مرکزی ،اصفهان ، چهارمحال و بختیاری ، خوزستان ، لرستان وبوشهرو کهکیلویه و بویر احمد را شامل میشود .

 کشاورزی و دامداری غالب معیشت این مردم بوده و شناسنامه و سرگذشت آنان تا جایی که از بغض کاتبان مصون مانده است توام با پایمردی در راه استقلال آزادی و تمامیت ارضی ایران می نماید . سوال این است جایگاه امروز بختیاری در تاریخ وجغرایی رسمی کشور کجاست؟ آیا در تقسیمات رسمی  کشوری جایی به نام سرزمین بختیاری وجود دارد ؟آیا در محاسبات ملی ، قومی به نام بختیاری لحاظ میشود.؟

ریشه حذف بختیاری از جغرافیا و تاریخ رسمی ایران چیست ؟بامروری برگذشته شاید پاسخ را دریابیم .رخت وکلاه و پیشینه بختیاری درنقوش ومتون تخت جمشید هویداست  در عهد صفوی  هنگامی که بحرین و جزایر  دیگر خلیج فارس به اشغال بیگانه در می آید طوایفی از بختیاری به باز پسگیری آنها مبادرت می کنند .بختیاری تسلیم سیطره  افغانها نشد و با یاری رساندن به نادرآنها را از کشوربیرون راند. جمعیتهای بختیاری ساکن در بحرین  و افغانستان که هم اکنون نیز به مثابه سربازان هویت و فرهنگ ایرانی عمل می نمایند بازماندگان همان مردمانند. درجنگهای ایران و روس نیز بختیاری نقشی محوری دارد ، بختیاریها ناجی مشروطه ایرانند، پس از فتح تهران هنگامی که نماینده دولت انگلیس به سردار آزادی خواه بختیاری پیشنهاد تشکیل سلسله ای جدید و برسر نهادن تاج شاهنشاهی را میدهد سردار اسعد بختیاری برآشفته ، نماینده استعمار را از خود میراند و بر شرافت ایلیاتی خود سوگند یاد می کند تا حافظ مشروطیت ایران باشد .سال بعد – هنگامی که محمد علی میرزابرای باز پس گیری تخت و تاج استبداد با پشتیبانی  روسها و ۲۱۰۰۰نیرو به پایتخت یورش می آورد بختیاری ها بار دیگر در مقام پاسداران انقلاب مشروطه به دفاع از حاکمیت مردم بر می آیند.  صمصام السلطنه بختیاری تنها صدراعظمی است که شجاعانه قراردادهای ننگین  ترکمنچای و گلستان وقانون کاپیتولاسیون را ملغی  اعلام می کند . صمصام السلطنه بختیاری همچنین با انعقاد قرارداد استعماری انگلیس در استخراج نفت نیزمخالفت کرد.وهمین  اعمال است که بعدها موجب  عزل ایشان گردید .

 .یک دهه بعد  وقتی پهلوی اول مجلس ملی را ملعبه فرمایشات ملوکانه قرار داد بختیاریها به رهبری شهید علیمردان خان برای احیای قانون مشروطیت تا دروازه های اصفهان به پیش  آمدند  . از همینجاست که رضا شاه دریافت  تنها نیروی مهم مقابل او بختیاری است وبه همین دلیل اقدام به  قتل عام سران  ، نسل کشی قومی و سرکوب و تقسیم جغرافیای بختیاری  میان چنداستان کرد  . اعمالی که الحق ریشه همه از هم گسیختگیها  ونا بسامانیها و سر گردانیهای اجتماعی سیاسی و اقتصادی قوم بختیاری در 80سال گذشته بوده . حذف بختیاری از تاریخ وجغرافیای ایران از همانروز آغاز شد و تا هم اکنون نیز غفلتا یا عامدا ادامه دارد. 

 در مبارزات ملی نفت بار دیگر بختیاری ها که 100درصد ذخایر و 80درصد نیروهای شاغل در صنایع نفت جزو جغرافیا و جمعیت آنها بود به کمک دولت ملی مرحوم مصدق آمدند و با بستن شیرهای نفت و اعتصابات کارگری، محوری ترین بخش پیروزی نهضت ملی را رقم زدند. خاطرات غرور انگیز همه ی  این حماسه های ملی هنوز برزبان  و ادیبات فولکلوربختیاری حضور دارد.

.پس از انقراض پهلوی انتظار می رفت تا از این قوم ستمدیده دلجویی شود اما دریغ که نه تنها تغییری حاصل نیامد بلکه نقش بختیاری درانقلاب و جنگ تحمیلی نیز نادیده انگاشته شد .

بیست ویکم مردادماه آینده برابر است با یکصدمین  سال اعاده مشروطه به دست سواران بختیاری آیا در ذهن و روح  سیاسیون  از چپ و راست گرفته تا اصولگرو اصلاح گر و موافق و مخالف تدارکی برای این روز با شکوه ملت دیده شده ؟ مدالهای افتخار بختیاری درانقلاب مشروطه برسینه چه کسا نی است؟آیا کسی آرامگاه ویران شده  شهدای غریب بختیاری را در بیخ گوش پایتخت درحضرت شاه عبدالعظیم  به یاد دارد .آیا رسانه ملی به رسالت ملی بودن خود که نگاه یکسان به اقوام ایرانی است  پرداخته ؟ نام و تندیس سرداران بختیاری بر کدام فرهنگسرا و دانشگاه یا حتی کوچه بن بست نشانده شده؟ ازاین  بغض صد ساله بگذریم .

درحال حاضر آیا در سراسر جغرافیای بختیاری یک شهرو تنها یک شهر آباد به چشم میخورد؟ نفت سفید ،هفتکل، مسجد سلیمان ، الیگودرز  ولردگان .... کدامیک ؟ کدام اداره کل ارشاد یا صداو سیمای مرکز استان  حفظ آداب رسوم و هویت غنی این قوم یا پرداختن به مشکلات آنها را وظیفه خود میداند؟ خوزستان؟چهار محال ؟یا اصفهان ؟ مرکزیت سرزمین بختیاری کجاست؟ در هر 7استان خط ترسیمی که حدود بختیاری را مشخص می کند در ست در همانجایی است که این استانها از هم جدا میشوند بی دلیل نیست که در همه این استانها بختیاری به قومی پیرامونی وحاشیه نشین تبدیل شده  وهمه می دانیم که همیشه میزان فقر ونابربری در حاشیه ها بیشتراست.

" حاشیه نشینی شهرهای چند فرهنگی انزوای جغرافیایی و تاریخی، بیکاری، فقر اقتصادی و سهیم ناشدن در ،افتخارات و ثروت وقدرت ملی عاقبت قوم سرفرازی است که پدرانش در گوش فرزندان خود  شاهنامه می خوانند و نام دختران خویش - مادران آینده را –"ایران" مینهند .

سهم جغرافیای بختیاری از هزاران پروژه تولیدی و صنعتی جز پروژه های سدسازی که موجب از هم گسیختگی فرهنگی و ویرانی اساس اجتماعات وآوارگی عشایر و روستایی و رانده شدن آنها به  حاشیه شهرهای چند فرهنگی می شود .چیست ؟

از هزاران هکتار زمین آباد  شده در پایین دست کارون و کرخه وجراحی  تاکنون چند هکتار آن در دولتهای  سازندگی ،اصلاحات و دولت کنونی به عشایرآواره بختیاری واگذار شده ؟ چه تمهیدی برای حفظ هویت و فرهنگ عشایر جامانده از ایل اندیشیده شده؟ ومتولی حفظ این  فرهنگ کیست ؟عشایری که روزی ذخایر انقلاب نامیده می شدند و امروزیا به فعلگی در اصفهان وعسلویه و شیراز دلخوشند، ویاخوش نشین و طفیلی شهرها و روستاهای پایین دست کرخه و کارونند ،شهرها و روستاهایی که رونق آبادانیشان مرهون آوارگی و به زیر آب رفتن چراگاه ها و ایلراها و مراتع و مزارع آباد و خاطرات و هویت بختیاری در دریاچه سدهای احداث شده است .

 بر هم خوردن توازن ثروت و قدرت درکوه ودشت  خوزستان واصفهان و چهار محا ل ، نابرابری اجتماعی و احساس تلخ تبعیض میان بختیاری وغیر بختیاری حاصل بی تدبیری مدیرانی است که بدون در نظر داشتن مسایل اجتماعی  وقومی با سهل انگاری و غفلت عملا منافع  وهویت ملی کشور را به مخاطره انداخته اند .جراکه تضعیف بختیاری تضعیف خرده فرهنگ و قومیت ایرانی است ...

از حوضه انتخابیه اهواز که امروزه بر اثر مهاجرت و آوارگی بختیاریها به پر جمعیت ترین شهر بختیاری نشین کشور تبدیل شده است بختیاری نماینده ای  ندارد.و به راستی  چگونه می توانند مردمانی که افزون از نیمی از جمعیت آنها حاشیه نشین شهرهای چند فرهنگی است از تعداد کرسی متناسب با جمعیت خود در مجلسی که برای اعاده آن شهدای بسیار داده اند  برخوردار باشند ؟امروز چه تعداد از کرسیهای این مجلس در اختیار بختیاریهاست و آیا این تعداد برای استیفای حقوق آنها کفایت دارد؟

آمار بیکاری در بخشهایی از جغرافیای بختیاری افزون از  ۳۳ درصد است  – طبق آمارهای رسمی دولت اصلاحات از۹ شهر فقیر نشین ایران سه شهر ایذه مسجد سلیمان و باغ ملک شهرهایی تماما بختیاری نشین است،فاجعه زمانی است  که در یابیم ۷۲ درصد ذخایر نفت و گاز خوزستان در جغرافیای بختیاری است و حتی یک درصد از صنایع تبدیلی و پایین دستی نفت در این جغرافیا قرار ندارد .

 در مسجدسلیمان که روزی  نخستین شهر مدرن ایران محسوب میشد ومشیر الدوله صدر اعظم قاجار در مورد آن می نویسد "گریه ام گرفته از اینکه چرا این همه امکانات در این شهر وجوددارد و در تهران نیست"  به رغم فاصله ۱۷کیلومتری با کارون سالهاست آب آشامیدنی جیره بندی میشود ،طبق آمار اداره بهزیستی طی ۳۰سال اخیر۶۵۰۰۰۰نفر از این شهر مهاجرت کرده اند،ودرحال حاضر رشد جمعیت رقم منفی -۱۴است . ۸۰درصد مردم شهرهای لالی و مسجد سلیمان تحت پوشش کمیته امدادند خوب است بدانید که تنها  اززمان حفر چاه شماره ۱۶مارون  در ۱۳۴۶.تاکنون به طور میانگین روزانه۸۰۰۰۰تا ۳۵۰۰۰  بشکه نفت در روز  تولید می شود. واین رقم یکهزارم ثروت خدادی است که در سرزمین بختیاری جود دارد. در کنار صدها چاه نفت و گاز پیرو جوان بختیاری دست به گریبان فقر بیکاری اعتیاد،مهاجرت ناخواسته و مسخ فرهنگی است. در بخش منابع انسانی  نیز به رغم وجود هزاران  دانش آموخته ومدیر لایق ومتعهد و میهن دوست آنگونه که میبایست ازانگیزه وعلاقه  آنها به آبادانی این آب وخاک استفاده نشده و همین موضوع مهاجرت نخبگان بختیاری به خارج از کشور را شتاب بیشتری داده  است.

 با این همه هیچ گاه  بختیاری در پی واگرایی و تلاش علیه منافع ملی وتمامیت ارضی بر نیامد و بر نخواهد آمد و به ر غم غفلت وجفای حکومتگران نه تنها هیچگاه قدمی برخلاف منافع و مصالح ملی بر نداشته که اشتباهات گاه گدارآنان  را نیز با شکیبایی خود پوشش داده است . وامروز نیزمهمترین خطررا خطر تجزیه کشور میداند.